Tiếng Anh Ngày mai. Phần 1
REFLECTION VỀ GIÁO
DỤC – PHẦN 1
Nếu ngày mai tiếng
Anh không còn là môn thi bắt buộc…
Trong những thảo luận gần đây về việc giảm số môn thi trong kỳ thi
tuyển sinh vào lớp 10, có một điều khiến tôi suy nghĩ khá nhiều. Đó không hẳn
là câu hỏi nên thi hai môn hay ba môn, cũng không đơn thuần là nên giữ hay bỏ
môn tiếng Anh.
Điều tôi muốn hỏi là:
Nếu ngày mai tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc, học sinh Việt Nam có còn lý do đủ mạnh để học tiếng Anh một cách nghiêm túc hay không?
Chúng ta đang muốn
giảm một môn thi, hay thay đổi cách học một ngoại ngữ?
Giảm áp lực thi cử cho học sinh là điều cần thiết. Một đứa trẻ
không nên phải học một môn chỉ vì sợ rằng môn ấy sẽ xuất hiện trong một kỳ thi
quan trọng.
Nhưng bỏ một môn thi và thay đổi cách học một ngoại ngữ là hai việc
hoàn toàn khác nhau.
Chúng ta có thể bỏ một bài thi bằng một quyết định. Nhưng để một
học sinh thay đổi từ “học để thi” sang “học để sử dụng”, có lẽ cần cả một quá
trình thay đổi từ chương trình, phương pháp giảng dạy, cách đánh giá cho đến
môi trường sử dụng ngoại ngữ.
Và đó mới là điều khiến tôi băn khoăn.
“Cái này có thi
không cô?”
Là một giáo viên, tôi đã nhiều lần nghe học sinh hỏi:
“Cái này có thi không cô?”
Đó là một câu hỏi rất bình thường.
Ở tuổi 14, 15, không phải học sinh nào cũng có thể nhìn thật xa để
nghĩ đến đại học, nghề nghiệp, hội nhập quốc tế hay những cơ hội của mình mười
năm sau.
Những điều ấy còn xa. Kỳ thi vào lớp 10 thì rất gần.
Vì vậy, một kỳ thi đương nhiên tạo ra động lực học tập rất mạnh.
Môn nào có trong kỳ thi sẽ được học sinh, phụ huynh và đôi khi cả nhà trường
dành nhiều sự quan tâm hơn.
Nếu ngày mai tiếng Anh không còn nằm trong một kỳ thi quan trọng,
rất có thể một số học sinh sẽ dành ít thời gian hơn cho môn học này.
Nhưng nếu điều đó thực sự xảy ra, tôi nghĩ chúng ta không nên vội
trách học sinh.
Có lẽ người lớn cần hỏi lại chính mình:
Trong nhiều năm qua, chúng ta đã tạo cho các em nhu cầu học tiếng
Anh, hay chủ yếu tạo cho các em nhu cầu đạt điểm tiếng Anh?
Một học sinh giỏi
môn tiếng Anh có đồng nghĩa với giỏi tiếng Anh?
Một học sinh có thể thuộc rất nhiều cấu trúc ngữ pháp. Các em biết
chia thì, làm câu điều kiện, câu bị động, mệnh đề quan hệ, word form… và có thể
đạt điểm rất cao trong một bài kiểm tra.
Nhưng đôi khi, khi cần nói một vài câu đơn giản bằng tiếng Anh, các
em lại ngập ngừng.
Điều đó cho thấy một khoảng cách mà người dạy ngoại ngữ cần suy
nghĩ:
Học tiếng Anh như một môn học và học tiếng Anh như một ngôn ngữ
không hoàn toàn giống nhau.
Khi tiếng Anh là một môn học, học sinh thường hỏi: Em phải nhớ công
thức nào? Dạng này làm thế nào? Phần này có thi không?
Nhưng khi tiếng Anh trở thành một ngôn ngữ, câu hỏi sẽ khác: Em
muốn nói điều này bằng tiếng Anh thì nói thế nào? Tại sao người ta lại nói như
vậy? Em nghe câu này nhưng chưa hiểu, cô giải thích cho em được không?
Từ “phải học” đến “muốn hiểu” là một khoảng cách rất lớn.
Bỏ thi chưa chắc đã
bỏ được cách học để thi
Có một suy nghĩ khá hấp dẫn: nếu không thi tiếng Anh trong kỳ thi
chuyển cấp, học sinh sẽ bớt luyện đề, bớt học mẹo và có nhiều thời gian hơn để
học ngoại ngữ theo hướng giao tiếp.
Tôi mong điều đó xảy ra.
Nhưng tôi cũng tự hỏi:
Điều gì bảo đảm nó sẽ xảy ra?
Nếu kỳ thi thay đổi nhưng cách dạy không thay đổi; nếu học sinh vẫn
ít có cơ hội sử dụng tiếng Anh; nếu ngoại ngữ vẫn chủ yếu tồn tại trong vài
tiết học mỗi tuần; nếu việc đánh giá vẫn tập trung nhiều vào việc nhớ kiến thức
hơn là khả năng sử dụng ngôn ngữ, thì bỏ một bài thi chưa chắc đã làm thay đổi
bản chất việc học.
Thậm chí có thể xảy ra một điều rất đơn giản: thời gian trước đây
dành cho tiếng Anh sẽ được chuyển sang những môn còn lại trong kỳ thi.
Khi ấy, chúng ta đã giảm được một môn thi, nhưng chưa chắc đã thay
đổi được cách học một ngoại ngữ.
Nhưng giữ một kỳ thi
có phải là giải pháp?
Tôi cũng không nghĩ câu trả lời đơn giản là: muốn học sinh coi
trọng tiếng Anh thì phải tiếp tục thi tiếng Anh.
Nếu chúng ta cần một kỳ thi để buộc học sinh học ngoại ngữ, điều đó
cũng có nghĩa rằng động lực học ngoại ngữ của các em vẫn phụ thuộc rất nhiều
vào điểm số.
Một ngôn ngữ không nên tồn tại trong đời sống của một đứa trẻ chỉ
vì nó sẽ xuất hiện trên đề thi.
Tôi mong một ngày học sinh không còn quá quan tâm đến câu hỏi: “Cái
này có thi không cô?” mà sẽ hỏi nhiều hơn: “Cô ơi, câu này nói bằng tiếng Anh
như thế nào?”
Khi câu hỏi ấy thay đổi, có lẽ cách học cũng đã bắt đầu thay đổi.
Nếu bỏ động lực từ
kỳ thi, điều gì sẽ thay thế?
Đây có lẽ là điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất.
Chúng ta hoàn toàn có thể giảm áp lực thi cử. Chúng ta cũng hoàn
toàn có thể thay đổi một kỳ thi.
Nhưng trước khi lấy đi một động lực đang tồn tại, dù đó chưa phải
là động lực lý tưởng, chúng ta cần biết động lực nào sẽ thay thế nó.
Đó có thể là nhu cầu giao tiếp. Là khả năng tiếp cận tri thức. Là
cơ hội học tập và nghề nghiệp. Là môi trường trong đó ngoại ngữ thực sự được sử
dụng. Và quan trọng hơn, là lúc chính học sinh cảm nhận được: mình cần ngôn ngữ
này cho cuộc sống của mình.
Đến lúc ấy, có lẽ chúng ta sẽ không còn quá lo lắng tiếng Anh có
nằm trong một kỳ thi hay không.
Nhưng chúng ta đã đến được đó chưa?
Nếu ngày mai tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc, chúng ta đã
có một động lực khác đủ mạnh để học sinh vẫn tiếp tục học một cách nghiêm túc
hay chưa?
Tôi chưa muốn vội trả lời câu hỏi ấy.
Bởi phía sau nó còn một vấn đề khác cần được suy nghĩ:
Học ngoại ngữ là một quá trình tích lũy lâu dài. Nếu một mắt xích
trong hành trình ấy trở nên lỏng lẻo, điều gì sẽ xảy ra ở những bậc học tiếp
theo?
Có lẽ đó là câu chuyện của Phần 2: Học ngoại ngữ – một hành trình
không nên bị đứt quãng.
Thứ tư, 19 - 08 - 2026.
Ms Ny

Nhận xét
Đăng nhận xét