Tiếng Anh Ngày mai. Phần 1

 

REFLECTION VỀ GIÁO DỤC – PHẦN 1

Nếu ngày mai tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc…

Trong những thảo luận gần đây về việc giảm số môn thi trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, có một điều khiến tôi suy nghĩ khá nhiều. Đó không hẳn là câu hỏi nên thi hai môn hay ba môn, cũng không đơn thuần là nên giữ hay bỏ môn tiếng Anh.

Điều tôi muốn hỏi là:

Nếu ngày mai tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc, học sinh Việt Nam có còn lý do đủ mạnh để học tiếng Anh một cách nghiêm túc hay không?

Chúng ta đang muốn giảm một môn thi, hay thay đổi cách học một ngoại ngữ?

Giảm áp lực thi cử cho học sinh là điều cần thiết. Một đứa trẻ không nên phải học một môn chỉ vì sợ rằng môn ấy sẽ xuất hiện trong một kỳ thi quan trọng.

Nhưng bỏ một môn thi và thay đổi cách học một ngoại ngữ là hai việc hoàn toàn khác nhau.

Chúng ta có thể bỏ một bài thi bằng một quyết định. Nhưng để một học sinh thay đổi từ “học để thi” sang “học để sử dụng”, có lẽ cần cả một quá trình thay đổi từ chương trình, phương pháp giảng dạy, cách đánh giá cho đến môi trường sử dụng ngoại ngữ.

Và đó mới là điều khiến tôi băn khoăn.

“Cái này có thi không cô?”

Là một giáo viên, tôi đã nhiều lần nghe học sinh hỏi:

“Cái này có thi không cô?”

Đó là một câu hỏi rất bình thường.

Ở tuổi 14, 15, không phải học sinh nào cũng có thể nhìn thật xa để nghĩ đến đại học, nghề nghiệp, hội nhập quốc tế hay những cơ hội của mình mười năm sau.

Những điều ấy còn xa. Kỳ thi vào lớp 10 thì rất gần.

Vì vậy, một kỳ thi đương nhiên tạo ra động lực học tập rất mạnh. Môn nào có trong kỳ thi sẽ được học sinh, phụ huynh và đôi khi cả nhà trường dành nhiều sự quan tâm hơn.

Nếu ngày mai tiếng Anh không còn nằm trong một kỳ thi quan trọng, rất có thể một số học sinh sẽ dành ít thời gian hơn cho môn học này.

Nhưng nếu điều đó thực sự xảy ra, tôi nghĩ chúng ta không nên vội trách học sinh.

Có lẽ người lớn cần hỏi lại chính mình:

Trong nhiều năm qua, chúng ta đã tạo cho các em nhu cầu học tiếng Anh, hay chủ yếu tạo cho các em nhu cầu đạt điểm tiếng Anh?

Một học sinh giỏi môn tiếng Anh có đồng nghĩa với giỏi tiếng Anh?

Một học sinh có thể thuộc rất nhiều cấu trúc ngữ pháp. Các em biết chia thì, làm câu điều kiện, câu bị động, mệnh đề quan hệ, word form… và có thể đạt điểm rất cao trong một bài kiểm tra.

Nhưng đôi khi, khi cần nói một vài câu đơn giản bằng tiếng Anh, các em lại ngập ngừng.

Điều đó cho thấy một khoảng cách mà người dạy ngoại ngữ cần suy nghĩ:

Học tiếng Anh như một môn học và học tiếng Anh như một ngôn ngữ không hoàn toàn giống nhau.

Khi tiếng Anh là một môn học, học sinh thường hỏi: Em phải nhớ công thức nào? Dạng này làm thế nào? Phần này có thi không?

Nhưng khi tiếng Anh trở thành một ngôn ngữ, câu hỏi sẽ khác: Em muốn nói điều này bằng tiếng Anh thì nói thế nào? Tại sao người ta lại nói như vậy? Em nghe câu này nhưng chưa hiểu, cô giải thích cho em được không?

Từ “phải học” đến “muốn hiểu” là một khoảng cách rất lớn.

Bỏ thi chưa chắc đã bỏ được cách học để thi

Có một suy nghĩ khá hấp dẫn: nếu không thi tiếng Anh trong kỳ thi chuyển cấp, học sinh sẽ bớt luyện đề, bớt học mẹo và có nhiều thời gian hơn để học ngoại ngữ theo hướng giao tiếp.

Tôi mong điều đó xảy ra.

Nhưng tôi cũng tự hỏi:

Điều gì bảo đảm nó sẽ xảy ra?

Nếu kỳ thi thay đổi nhưng cách dạy không thay đổi; nếu học sinh vẫn ít có cơ hội sử dụng tiếng Anh; nếu ngoại ngữ vẫn chủ yếu tồn tại trong vài tiết học mỗi tuần; nếu việc đánh giá vẫn tập trung nhiều vào việc nhớ kiến thức hơn là khả năng sử dụng ngôn ngữ, thì bỏ một bài thi chưa chắc đã làm thay đổi bản chất việc học.

Thậm chí có thể xảy ra một điều rất đơn giản: thời gian trước đây dành cho tiếng Anh sẽ được chuyển sang những môn còn lại trong kỳ thi.

Khi ấy, chúng ta đã giảm được một môn thi, nhưng chưa chắc đã thay đổi được cách học một ngoại ngữ.

Nhưng giữ một kỳ thi có phải là giải pháp?

Tôi cũng không nghĩ câu trả lời đơn giản là: muốn học sinh coi trọng tiếng Anh thì phải tiếp tục thi tiếng Anh.

Nếu chúng ta cần một kỳ thi để buộc học sinh học ngoại ngữ, điều đó cũng có nghĩa rằng động lực học ngoại ngữ của các em vẫn phụ thuộc rất nhiều vào điểm số.

Một ngôn ngữ không nên tồn tại trong đời sống của một đứa trẻ chỉ vì nó sẽ xuất hiện trên đề thi.

Tôi mong một ngày học sinh không còn quá quan tâm đến câu hỏi: “Cái này có thi không cô?” mà sẽ hỏi nhiều hơn: “Cô ơi, câu này nói bằng tiếng Anh như thế nào?”

Khi câu hỏi ấy thay đổi, có lẽ cách học cũng đã bắt đầu thay đổi.

Nếu bỏ động lực từ kỳ thi, điều gì sẽ thay thế?

Đây có lẽ là điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất.

Chúng ta hoàn toàn có thể giảm áp lực thi cử. Chúng ta cũng hoàn toàn có thể thay đổi một kỳ thi.

Nhưng trước khi lấy đi một động lực đang tồn tại, dù đó chưa phải là động lực lý tưởng, chúng ta cần biết động lực nào sẽ thay thế nó.

Đó có thể là nhu cầu giao tiếp. Là khả năng tiếp cận tri thức. Là cơ hội học tập và nghề nghiệp. Là môi trường trong đó ngoại ngữ thực sự được sử dụng. Và quan trọng hơn, là lúc chính học sinh cảm nhận được: mình cần ngôn ngữ này cho cuộc sống của mình.

Đến lúc ấy, có lẽ chúng ta sẽ không còn quá lo lắng tiếng Anh có nằm trong một kỳ thi hay không.

Nhưng chúng ta đã đến được đó chưa?

Nếu ngày mai tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc, chúng ta đã có một động lực khác đủ mạnh để học sinh vẫn tiếp tục học một cách nghiêm túc hay chưa?

Tôi chưa muốn vội trả lời câu hỏi ấy.

Bởi phía sau nó còn một vấn đề khác cần được suy nghĩ:

Học ngoại ngữ là một quá trình tích lũy lâu dài. Nếu một mắt xích trong hành trình ấy trở nên lỏng lẻo, điều gì sẽ xảy ra ở những bậc học tiếp theo?

Có lẽ đó là câu chuyện của Phần 2: Học ngoại ngữ – một hành trình không nên bị đứt quãng.

Thứ tư, 19 - 08 - 2026. 

Ms Ny

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Analyzing the word.

Khi từ thiện trở thành một nghề.

Bản giao hưởng giữa ngữ âm và âm vị học.