Từ “Happyness” đến Ngữ dụng học.
Từ “Happyness” đến Ngữ dụng học: Khi ý nghĩa nằm ngoài câu chữ
Thoạt nhìn, cách viết “Happyness” có vẻ chỉ là một lỗi
chính tả. Tuy nhiên, trong bối cảnh của bộ phim, sự lệch chuẩn này lại mang ý
nghĩa biểu trưng. Trong một phân cảnh đáng nhớ, Chris Gardner nói với con trai
rằng: “There is no Y in happiness.” Chữ “Y”, đồng âm với “why”, tượng trưng cho
câu hỏi về mục đích và ý nghĩa tồn tại. Việc thiếu vắng chữ “Y” hàm ý rằng hạnh
phúc không phải là điều tự nhiên xuất hiện, mà là thứ con người phải chủ động
tìm kiếm thông qua hành động và trải nghiệm sống.
Chính vì vậy, bộ phim mang tên The Pursuit of
Happyness – sự theo đuổi hạnh phúc – chứ không phải Happiness. Hạnh phúc trong
bộ phim không được trình bày như một trạng thái tĩnh hay một kết quả sẵn có, mà
là một quá trình, một hành trình dài được hình thành qua lựa chọn, nỗ lực và phẩm
giá con người. Ý nghĩa, vì thế, không nằm trong định nghĩa, mà nằm trong ngữ cảnh.
Từ góc độ ngôn ngữ học, sự khác biệt này giúp ta vượt
qua phạm vi của ngữ pháp và ngữ nghĩa. Ngữ pháp quan tâm đến tính đúng – sai của
cấu trúc. Ngữ nghĩa tập trung vào nghĩa của từ và câu. Trong khi đó, ngữ dụng học
nghiên cứu cách ý nghĩa được tạo lập thông qua ngữ cảnh, ý định người nói, hành
động và tương tác xã hội.
Nhân vật Chris Gardner không nhiều lần định nghĩa thế
nào là hạnh phúc. Thay vào đó, người xem tự suy ra ý nghĩa thông qua những gì
anh làm: bảo vệ nhân phẩm của con trai, không đầu hàng nghịch cảnh, và kiên trì
giữ lấy giá trị làm người. Bộ phim cho thấy rằng ý nghĩa không cần được tuyên bố;
nó được suy luận.
Theo tinh thần ngữ dụng học, ý nghĩa không phải là điều
được nói ra, mà là điều được hiểu. Người xem hiểu hạnh phúc không phải vì nó được
giải thích, mà vì nó được sống.
Hành trình trong phim cũng phản ánh sự dịch chuyển từ
“I” sang “WHY” và cuối cùng là “YOU”. Câu chuyện bắt đầu từ sự sinh tồn cá
nhân, đi qua những câu hỏi hiện sinh, và mở rộng sang trách nhiệm với người
khác – trước hết là đứa con, và rộng hơn là cộng đồng. Đây chính là bước hoàn
thiện của ý nghĩa trong ngữ dụng học: ý nghĩa chỉ trọn vẹn khi vượt ra khỏi cái
tôi cá nhân.
Từ đó có thể thấy, The Pursuit of Happyness là một
minh họa sinh động cho ngữ dụng học trong đời sống. Bộ phim cho thấy rằng cấp độ
cao nhất của hiểu biết ngôn ngữ không nằm ở việc nắm vững quy tắc hay định
nghĩa, mà ở khả năng diễn giải ý nghĩa thông qua bối cảnh sống và hành động con
người.
Nhận xét
Đăng nhận xét